Cappadocia – Xứ sở “Nghìn Lẻ Một Đêm” giữa đời thực

Tọa lạc tại miền Trung Thổ Nhĩ Kỳ và được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới vào năm 1985, Cappadocia không chỉ ghi dấu bởi khung cảnh khinh khí cầu vút bay giữa trời mây mà còn làm triệu trái tim xuýt xoa thán phục vì những công trình đồ sộ khắc tạc vào núi đá. Tất cả đã làm nên một xứ sở “Nghìn lẻ một đêm” giữa đời thực.

Cấu trúc địa chất khác lạ

Ảnh: Shvets Anna

Cappadocia hình thành từ hoạt động núi lửa cách đây hàng triệu năm, khi tro và dung nham phủ kín cao nguyên, tạo nên một lớp đá mềm đặc trưng. Trải qua thời gian dài, gió, mưa và băng tuyết bào mòn lớp đá ấy, khắc họa nên những thung lũng uốn lượn, “ống khói tiên” và hệ thống hang động kỳ lạ. Trên nền địa chất đặc biệt đó, con người đã khoét đá để sinh sống và trú ẩn. Chính điều này đã tạo nên cấu trúc độc nhất như ta thấy ngày nay.

Vút bay trên khinh khí cầu

Lơ lửng giữa những tầng mây dường như là khát khao của mọi du khách khi đặt chân đến Cappadocia. Ngay từ lúc bình minh ló dạng, hàng trăm chiếc khinh khí cầu sặc sỡ sẽ bay lên và tô thắm cả bầu trời. Từ trên cao, những cột đá đủ hình thù, những bình nguyên hoang sơ và những hang động cổ xưa cứ thế trải dài bất tận.

Trải nghiệm bay trên khinh khí cầu thường kéo dài gần 1 giờ đồng hồ, đủ để du khách tận hưởng giấc mơ cổ tích và chiêm ngưỡng vùng đất này từ trên cao. Khi hạ cánh, mỗi người đều sẽ được nâng ly champagne chúc mừng như một nghi thức truyền thống của nơi đây.

Ảnh: Alex Azabache

Bản trường ca về núi đá

Không chỉ là điểm bay khinh khí cầu ngoạn mục, ẩn sâu trong Cappadocia còn là âm vang lịch sử kiêu hùng, nơi con người đã nương náu và kiến tạo suốt hàng thiên niên kỷ. Trải qua thời Hittite, La Mã, Byzantine cho đến Ottoman, vùng đất này không ngừng biến đổi nhưng vẫn giữ nguyên dấu vết của một nền văn minh biết thích nghi với nghịch cảnh để tồn tại.

Ở đó, pháo đài Uchisar hiện lên đầy hiên ngang như mái nhà của Cappadocia. Tọa lạc tại vị trí cao nhất vùng, nơi đây thực chất là một khối đá núi lửa khổng lồ được đục khoét thành một mạng lưới phức tạp bao gồm nhà ở, kho chứa, lối thoát hiểm và các đường hầm. Chính điều này đã giúp pháo đài Uchisar trở thành tiền đồn quan sát trọng yếu trong nhiều thời kỳ.

Tầm nhìn từ pháo đài Uchisar. Ảnh: Sayefotograf

Đặc biệt hơn, ai nấy cũng sẽ choáng ngợp khi đến với thành phố ngầm Derinkuyu – “rương báu” lịch sử nằm sâu dưới lòng đất từ thời ban sơ khởi thuỷ tại Cappadocia. Derinkuyu đã hình thành và được mở rộng qua nhiều thời đại bởi các cộng đồng Phrygia, Byzantine và cả những tín đồ Cơ đốc giáo.

Trong bối cảnh chiến tranh triền miên, nơi đây chính là trận địa phòng ngự vững chắc với độ sâu đến 85m và quy mô 18 tầng được xây dựng cực kỳ tinh vi: Các lối đi hẹp, trần thấp và quanh co khiến kẻ xâm nhập khó di chuyển, trong khi cư dân bản địa có thể kiểm soát từng ngóc ngách. Ở những điểm then chốt, các phiến đá lớn được sử dụng để phong tỏa hoàn toàn lối vào, chia Derinkuyu thành nhiều khu độc lập. Hệ thống giếng thông gió kéo dài từ mặt đất xuống tận đáy giúp không khí lưu thông liên tục, đồng thời đóng vai trò dẫn nước sinh hoạt.

Bên trong thành phố ngầm Derinkuyu. Ảnh: Mehmet Düşün

Bên cạnh đó, một trong những yếu tố cốt lõi giúp Derinkuyu có thể vận hành suốt nhiều thế kỷ chính là nhiệt độ gần như luôn duy trì ở mức mát mẻ, dễ chịu quanh năm nhờ vào lớp đá núi lửa bao bọc xung quanh. Tuy hoạt động khép kín, thành phố này vẫn là một khu định cư hoàn chỉnh với đầy đủ cơ sở hạ tầng như: nhà ở, kho lương thực, hầm rượu, chuồng gia súc, nhà thờ và không gian sinh hoạt cộng đồng. Điều này cho thấy người dân đã duy trì một đời sống vô cùng văn minh và phong phú kể cả trong hoàn cảnh ngặt nghèo.

Có thể thấy, Derinkuyu không chỉ là kỳ quan kiến trúc đồ sộ mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo và trí tuệ phi thường của tiền nhân trong việc kiến thiết nên một nền văn minh vĩ đại.

Bên trong Bảo tàng. Ảnh: Turkish Museum

Rời khỏi những tầng sâu tĩnh lặng dưới lòng đất, lịch sử của Cappadocia đã in hằn một cột mốc vàng son tại Bảo tàng ngoài trời Göreme – Địa danh khảo cổ gắn liền với sự phát triển của Kitô giáo từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII. Đây không chỉ là chốn ẩn dật mà còn là trung tâm giáo dục quan trọng cho cộng đồng tu sĩ.

Theo đó, quần thể này bao gồm tu viện, nhà thờ và phòng sinh hoạt chung. Từng công trình đều nổi bật với kiến trúc chạm khắc độc đáo. Không thể không kể đến nhà thờ Dark – công trình được bảo tồn gần như nguyên vẹn nhất với những bức bích họa vẫn giữ được độ rực rỡ hiếm thấy. Không xa đó, nhà thờ Apple mang dáng dấp kiến trúc mái vòm hình chữ thập đặc trưng với những bức tranh tường tái hiện câu chuyện trong Kinh Thánh bằng sắc màu thâm trầm, giàu tính biểu tượng. Hay nhà thờ Snake lại gây ấn tượng mạnh bởi chủ đề đấu tranh giữa thiện và ác.

Chuỗi hành trình khám phá tại Bảo tàng Goreme sẽ không trọn vẹn nếu thiếu nhà thờ Tokali – công trình lớn và cổ nhất trong toàn bộ quần thể. Đây là nơi lưu giữ những tác phẩm tinh xảo được tạo nên từ khoáng chất lapis lazuli quý giá, tôn lên sự đỉnh cao của nghệ thuật Byzantine.

Bảo tàng Tokali

Những thung lũng kỳ vĩ

Xứ sở khinh khí cầu còn biết cách níu chân người lữ khách bằng những thung lũng kỳ vĩ, ở đó, mỗi vùng địa chất lại mang một sắc thái riêng biệt. Đến với thung lũng Đỏ, ta như thấy Cappadocia đang khoác trên mình một tấm áo cực kỳ quyến rũ khi nơi đây được xem là điểm ngắm hoàng hôn đẹp nhất. Du khách có thể chọn trekking len qua các vách đá đỏ sậm tại thung lũng này và chiêm ngưỡng ánh chiều tà đổ bóng.

Ngăn cách với thung lũng Đỏ một mỏm đá là thung lũng Hoa Hồng. Thung lũng mở ra bằng khung cảnh có phần thi vị và lãng mạn hơn hẳn với những khối đá núi lửa mang sắc hồng phấn, vàng, tím nhạt thay đổi tinh tế theo từng thời khắc trong ngày. Ngược lại, thung lũng Tình Yêu chắc hẳn sẽ khiến du khách trầm trồ trước những trụ đá cao vút có hình thù khá táo bạo.

Thung lũng Đỏ. Ảnh: Cappadocia History

Ngoài ra, có một thung lũng thấm đẫm sắc màu thiêng liêng, thậm chí được mệnh danh là “Thung lũng của các tu sĩ”, mang tên Pasabag. Nơi đây nổi tiếng với những “ống khói thần tiên” có nhiều tầng mũ đá xếp chồng lên nhau cùng hàng nghìn nhà thờ lớn nhỏ trong lòng núi. Thung lũng này từng là trung tâm sinh hoạt tôn giáo của một dòng tu khổ hạnh, tiêu biểu trong số đó là Thánh Simeon. Pasabag còn nhuốm bầu không khí huyền thoại khi gắn liền với truyền thuyết về những nàng tiên nhảy múa trên cột đá vào ban đêm hay những tu sĩ có thể trò chuyện với gió.

Đối lập với vẻ đẹp gai góc ấy là cảnh tượng nên thơ tại thung lũng Ihlara. Ở hẻm núi sâu hơn 100m này, ta có thể tìm thấy một chốn dừng chân cực kỳ lý tưởng với dòng suối Melendiz mát lành, hàng cây xanh rợp bóng, những cây cầu đẹp tựa tranh vẽ cùng với tiếng chim véo von hay tiếng ếch kêu trong đám lau sậy. Tất cả cộng hưởng thành một bản hợp xướng rộn rã của muôn loài làm reo vui tâm hồn lữ khách.

Thung lũng Ihlara. Ảnh: Tevfik Teker

Khép lại hành trình này là khoảng lặng yên bình tại thung lũng Pigeon – nơi có những hốc đá nhỏ từng được khoét để nuôi chim bồ câu. Hệ sinh thái của thung lũng cũng vô cùng đa dạng với nhiều vườn nho, cây ăn trái và những bụi cây bản địa len lỏi giữa địa hình đá. Nổi tiếng nhất trong số đó là cây Mắt Ác treo đầy bùa Nazar màu xanh lam – biểu tượng xua đuổi tà khí trong văn hoá Thổ Nhĩ Kỳ.

Khám phá văn hoá đa sắc màu

Không chỉ có những kỳ quan thiên nhiên siêu thực, Cappadocia còn làm ta say đắm bởi nền văn hóa phong phú. Bất cứ ai cũng sẽ mãn nhãn khi chiêm ngưỡng hàng loạt những tấm thảm thổ cẩm rực rỡ sắc màu tại ngôi làng Avanos. Từ nhuộm sợi bằng thảo mộc tự nhiên đến kỹ thuật nút thắt kỳ công, mỗi hoạ tiết hình học hay hoa văn truyền thống trên từng tấm thảm đều là lời kể về tín ngưỡng và đời sống du mục của người Thổ Nhĩ Kỳ.

Cũng ở ngôi làng Avanos, du khách sẽ có cơ hội xem hoặc trực tiếp thử sức với việc làm gốm thủ công được tạo hình từ đất sét đỏ của sông Kızılırmak để cảm nhận trọn vẹn chiều sâu văn hoá lâu đời. Hơn nữa, hãy thưởng thức ẩm thực địa phương với hương vị giản dị mà đậm đà khó quên của những món ăn đặc trưng như kebab, manti, baklava, meze và trà Thổ Nhĩ Kỳ. Để rồi, từng nhịp tâm hồn sẽ ngân rung khi kết nối sâu sắc với cội nguồn bản địa.

Ảnh: Mehmet Yasin Kabaklı

Ảnh: Taryn Elliott

Nguồn: wowweekend